Co oznacza termin „budownictwo pasywne”?

Termin ten w najprostszy sposób można wytłumaczyć jako standard obiektów, które charakteryzują się bardzo niskim zapotrzebowaniem na energię, potrzebną do ogrzania wnętrza, podgrzewania wody użytkowej czy zasilania urządzeń elektrycznych. Jednocześnie budynki pasywne zapewniają odpowiedni komfort użytkowy mieszkańcom.

Dzieje się tak dzięki wykorzystaniu pasywnych i odnawialnych źródeł energii, do których zaliczamy m.in.: energię promieniowania słonecznego, energię odpadową, energię otoczenia budynku (m.in.: wody gruntowe, powierzchniowe, grunt, powietrze), energię biomasy, energię wiatru.

Usytuowanie budynku

Zaczynając projektowanie budynku pasywnego, musimy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na działkę, na której planujemy naszą inwestycję. Ważne jest, aby budynek był zorientowany w kierunku południowym. Ma to związek z wykorzystaniem biernych zysków słonecznych, które w naszym klimacie mogą pokryć ok. 40% zapotrzebowania na energię zużywaną przy eksploatacji budynku. Takie usytuowanie domu nieodłącznie wiąże się z licznymi przeszkleniami zlokalizowanymi po stronie południowej budynku, a co za tym idzie z odpowiednim  rozmieszczeniem funkcjonalnym pomieszczeń. Zalecane jest również projektowanie tzw. „ogrodów zimowych” (tj. przeszkleń werandy) po stronie południowej. Stanowią one dodatkową warstwę izolacyjną budynku. Ważne jest również,  aby budynek został „wkomponowany” w otaczającą go przestrzeń. W projekcie domu pasywnego musimy uwzględnić wszelkiego typu wykopy, nasypy, spadki terenu, oraz drzewa znajdujące się na działce. Odpowiednie wykorzystanie stanu istniejącego działki również w pozytywny sposób wpłynie na nasz projekt. Skarpy i nachylenia terenu „ukryją” północną ścianę budynku, stanowiąc tym samym naturalną izolację, natomiast istniejące drzewa mogą posłużyć jako ochrona przed wiatrem.

Bryła budynku

Jeśli chodzi o bryłę budynku pasywnego musimy pamiętać o tym, że im większa powierzchnia przegród zewnętrznych, tym większe straty ciepła. Oznacza to, iż bryła projektowanego przez nas domu powinna być jak najbardziej zwarta i prosta w swojej formie. Dlatego zaleca się projektowanie domów na planie prostokąta, z dłuższym bokiem zwróconym na stronę południową.  Jeśli chodzi o przykrycie budynku, to najbardziej optymalnym rozwiązaniem jest dach jednospadowy, ustawiony również w kierunku południowym. Takie rozwiązanie ułatwi także maksymalne wykorzystanie energii słonecznej, poprzez zainstalowanie na dachu kolektorów słonecznych. Stosuje się je do podgrzewania c.w.u. (ciepłej wody użytkowej). Przy całorocznym wykorzystaniu kolektorów, kąt nachylenia powinien wynosić  40°- 45°, na stronę południową.

Wnętrze budynku

Gdy rozplanujemy już odpowiednie usytuowanie na działce projektowanego przez nas budynku oraz wstępnie określimy jego bryłę, to powinniśmy zastanowić się nad odpowiednim rozplanowaniem wnętrza budynku. Jak już wcześniej wspominaliśmy, maksymalna ilość przeszkleń powinna znajdować się po stronie południowej tj. najbardziej nasłonecznionej. Oznacza to, iż po stronie tej powinny zostać zlokalizowane takie pomieszczenia jak: pokój dzienny, jadalnia, sypialnie – czyli pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt mieszkańców. Pomieszczenia pomocnicze (tj. łazienka, spiżarnia, garderoba, pralnia, schody, korytarz, garaż itd.) powinny zostać ulokowane po stronie północnej. Takie rozplanowanie wnętrza budynku tworzy w nim  tzw. strefy  buforowe.

budownictwo pasywne

źródło: Shutterstock

Przegrody zewnętrzne

Ważne jest również, aby zadbać o odpowiednią szczelność i izolacyjność przegród zewnętrznych budynku. Dlatego w budownictwie pasywnym stosuje się m.in.:

  • sytuowanie podłóg na gruncie;
  • ściany zewnętrzne o współczynniku przenikania ciepła poniżej 0,15 W/m²K, najlepiej trójwarstwowe,
  • dachy, w których współczynnik przenikania ciepła nie powinien przekraczać U= 0,15 W/m²K (np. z podwójną warstwą wełny mineralnej o łącznej grubości 25 cm).

W budynkach pasywnych rezygnuje się z projektowania balkonów, oraz tarasów jako elementów stałych budowli, ponieważ płyty balkonowe i tarasowe wykonane są zazwyczaj jako przedłużenia stropu. W miejscu przechodzenia płyt stropu przez ścianę zewnętrzną następuje przerwanie ciągłości izolacji termicznej ściany zewnętrznej. Powstają tam  tzw. „mostki termiczne”, czyli miejsca w przegrodzie cieplnej budynku, przez które możemy zaobserwować znaczne straty ciepła. Alternatywnie w budownictwie pasywnym stosuje się min. balkony i tarasy oparte na słupach – opierają się one na indywidualnych elementach nośnych tj. słupach lub zastrzałach, połączone są z budynkiem przy pomocy kilku pojedynczych prętów. Izolacja ściany zewnętrznej w takim rozwiązaniu wykonana jest w sposób ciągły, a co za tym idzie straty energii cieplnej są ograniczone do minimum.

Dodatkowo w budynkach pasywnych został wykorzystany szereg urządzeń, które wykorzystują najnowsze rozwiązania technologiczne, m.in. wentylacja mechaniczna wraz z rekuperatorem, pompy ciepła (gruntowa lub powietrzna), wspomniane już kolektory słoneczne, turbiny wiatrowe, itd.

Wytyczne dotyczące budownictwa pasywnego mają wpływ na bryłę budynku, nie mówią natomiast nic o jego kanonach estetycznych, dzięki czemu mają niewielki wpływ na jego wykończenie. Definicja domu pasywnego nie określa jego konkretnego wyglądu. Pod stwierdzeniem „budynek pasywny” kryje się szereg cech, właściwości – tego w jaki sposób ma on funkcjonować pod względem efektywności energetycznej. Dlatego niezaprzeczalną zaletą budownictwa pasywnego jest fakt, iż nie odcina się ono od budownictwa tradycyjnego. Dzięki temu nie tworzy się dysonans pomiędzy istniejącym budownictwem, a powstającymi budynkami pasywnymi.

Autor: Zuzanna Knaperek