Zagadnienia poszanowania energii oraz zmniejszenia energochłonności procesów produkcyjnych są bardzo ważne z punktu widzenia gospodarki narodowej oraz rozwoju kraju.

Dlatego warto zwrócić uwagę na zmiany zachodzące w strukturze zużycia energii, jej cenach oraz ilości.

Efektywność energetyczna a energochłonność.
Energochłonność dotyczy głównie produkcji przemysłowej. Ujmuje się ją jako relację wielkości zużycia energii w procesie produkcyjnym w przedsiębiorstwie, w przemyśle czy gospodarce w odniesieniu do odpowiedniej wielkości produkcji, w której uczestniczy ta energia, czyli inaczej jako relację nakładów do efektów.
O poziomie energochłonności decydują głównie: struktura gałęziowa przemysłu, stosowane technologie wytwarzania, ceny energii, jakość produkcji.
Efektywność energetyczna to stosunek uzyskanych wyników  ( usług, towarów lub energii) do wkładu energii.
Zwiększanie efektywności energetycznej procesów wytwarzania, przesyłu i użytkowania energii jest filarem prowadzenia zrównoważonej polityki energetycznej.
efektywność energetyczna = 1/energochłonność

Efektywność energetyczna w prawodawstwie.

  •  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2006/32/WE z dnia 5 kwietnia 2006 r., w sprawie efektywności końcowego użytkowania energii i usług energetycznych.- zmniejszenie zużycia energii o 9% do 2016 roku.
  • Dyrektywa 2004/8/WE z 11 lutego 2004 r. w sprawie wspierania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii.- czerwone certyfikaty
  •  Dyrektywa 2002/91/WE z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.- świadectwa energetyczne
  • Odnowiona Strategia Lizbońska.
  • Narodowa Strategia Spójności na lata 2007-2013.- dotacje
  • Ustawa Prawo energetyczne z 10 kwietnia 1997 r. z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2006r. Nr 89, poz. 625, Nr 104, poz. 708, Nr 158, poz. 1123 i Nr 170, poz. 1217)-Celem polityki energetycznej państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju, wzrostu konkurencyjności gospodarki i jej efektywności energetycznej, a także ochrony środowiska.
  • Ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów z 21 listopada 2008 r. (Dz. U. z 18 grudnia 2008 r.).- premia termo modernizacyjna i remontowa
  • Europejski pakiet energetyczny (z dn. 9.03.2007)- Do 2020 roku efektywność zużycia energii ma wzrosnąć o 20%, udział odnawialnych źródeł energii w bilansie energetycznym ma sięgnąć 20%, a emisja C02 ma zostać ograniczona o 20%.

 

Zużycie energii pierwotnej i końcowej w Polsce.

 

Po początkowym wzroście w pierwszej połowie lat 90-tych i osiągnięciu największej wartości w roku 1996, w latach 1996-2002 zużycie energii pierwotnej i finalne zużycie energii wykazują wyraźną tendencję malejącą, w kolejnych latach rozpoczął się powolny wzrost zużycia, który znacząco przyspieszył w 2006 r. Spadek zużycia energii (1996-2002) wynikał z realizacji programów modernizacyjnych, restrukturyzacji gospodarki a także okresowo zmniejszonej aktywności gospodarczej.Przyniosły również efekty wdrażane programy poprawy efektywności energetycznej oraz urynkowienie cen energii.
Przebieg funkcji finalnego zużycia energii modyfikuje nieznacznie korekta klimatyczna tj. podwyższa jej wartości dla zim charakteryzujących się mniejszą liczbą stopniodni (łagodniejszych). Korekta klimatyczna obejmuje sektor gospodarstw domowych i usług. Zużycie energii z korektą klimatyczną określa jego teoretyczną wielkość dla danego roku, gdyby charakteryzowały go warunki pogodowe opisane średnią wieloletnią liczbą stopniodni. Zużycie finalne energii z korektą klimatyczną oblicza się odejmując od zużycia finalnego całkowitego (przez wszystkie sektory) zużycie energii w sektorach mieszkalnictwa i usług, a dodając zużycie energii w sektorze mieszkalnictwa i usług z korektą klimatyczną.

 

Struktura zużycia poszczególnych nośników energii w Polsce.

efektywność wykorzystania energii

 

Polska energetyka tradycyjnie była zorientowana na wykorzystanie własnych zasobów naturalnych. Głównym źródłem energii był węgiel kamienny i brunatny. Jednakże, zaobserwować można znaczny spadek udziału paliw węglowych w krajowym zużyciu energii z 35% w 1996 do 20% w 2006. Porównanie struktury zużycia energii według nośników w latach 1996 i 2006 wskazuje na rosnącą rolę paliw ropopochodnych, które stały się jednocześnie nośnikiem o największym udziale w zużyciu energii wynoszącym 31% w 2006 roku. Niewielki wzrost wystąpił w zużyciu gazu, które w roku 2006 stanowiło 15% zużycia energii. W latach 1996-2006 nastąpił także nieznaczny wzrost zużycia energii elektrycznej i w 2006 roku udział tego nośnika wyniósł 15%.

 

Zużycie energii w poszczególnych sektorach gospodarki w Polsce.

efektywność wykorzystania energii

 

Zmiany struktury finalnego zużycia energii w głównych sektorach gospodarki odzwierciedlają kierunki rozwoju gospodarki. Restrukturyzacja przemysłu i działania przedsiębiorstw, mające na celu obniżenie energochłonności, spowodowały zmniejszenie zużycia energii w tym sektorze. Ciągły rozwój transportu drogowego i sektora usług utrzymuje wzrost udziału tych sektorów w krajowym zużyciu energii. W sektorze gospodarstw domowych wskutek wprowadzania systemu dociepleń oraz poprawy i wzrostu efektywności systemów grzewczych w latach 1996-2006 nastąpiła znaczna (15%) redukcja zużycia energii.
Zmiany zachodzące w sektorze rolnictwa, polegające na likwidacji i prywatyzacji byłych państwowych gospodarstw rolnych i tworzeniu nowoczesnych, wielkoobszarowych gospodarstw, nie przyczyniły się do oszczędności zużycia energii, która w tym sektorze utrzymuje się na tym samym poziomie.

 
Zmiany cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych i przemysłu w Polsce.
 

efektywność wykorzystania energii

Polska zrealizowała trudne zadanie wyeliminowania dotacji do cen energii elektrycznej, co osiągnięto przy wzroście taryf dla gospodarstw domowych z 0,0248 za 1 kWh w 1990 r. do 0,0644 w 1993 roku (wzrost o 160%) wyrażonych w euro w cenach stałych 2000. W kolejnych latach 1993 -1999 r. ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych stopniowo rosły, a w latach 2001-2003 odnotowano kolejny zdecydowany wzrost. Dla przemysłu energia elektryczna taniała w latach 1990-2000 (około 4,1% rocznie). Natomiast w latach 2001-2003 ceny wzrosły o 28%, po czym uległy, w przypadku przemysłu, stabilizacji. Natomiast ceny dla gospodarstw domowych dalej wzrastały.


Zmiany cen gazu  dla gospodarstw domowych i przemysłu w Polsce.
 

efektywność wykorzystania energii

Ceny gazu dla gospodarstw domowych wyrażone w euro w cenach stałych 2000
wzrosły zdecydowanie z 0,0349 w 1990 r. do 0,2058 w 1993 r. (490% wzrost w cenach stałych), po czym do 2000 roku odnotowuje się stopniowy wzrost. W latach 2001 i 2002 nastąpiły kolejne duże podwyżki cen gazu, a w latach następnych cena ulegała niewielkim wahaniom. Od roku 2004 nastąpił powrót do trendu wzrostowego, który gwałtownie przyspieszył w 2006 r.
W latach 1990-1999 ceny gazu dla przemysłu systematycznie ulegały zmniejszeniu, następnie uległy one gwałtownemu zwiększeniu w latach 2000-2001. Po niewielkim spadku trwającym do roku 2004, ceny zaczęły gwałtownie rosnąć.

Zmiany struktury zużycia energii w gospodarstwach domowych wg kierunków użytkowania.
 

efektywność wykorzystania energii

Malejący udział zużycia energii na ogrzewanie i przygotowanie posiłków jest związany z zastępowaniem niskosprawnych pieców węglowych nowoczesnymi urządzeniami gazowymi i elektrycznymi. Wzrost zużycia energii elektrycznej zużywanej do zasilania urządzeń i do oświetlenia jest związany z coraz bogatszym wyposażeniem mieszkań w urządzenia elektryczne i zmianami zachowań użytkowników (np. zmiany w intensywności wykorzystania urządzeń – pralek, zmywarek, TV, komputerów).

 

Autorzy:
Grzegorz Pełka
Wojciech Luboń

Źródła:
– Efektywność wykorzystania energii, GUS
– www.ec.europa.eu/eurostat
– Dyrektywa Parlamentu Europejskiego 2006/32/WE z dnia 5 kwietnia 2006 r., w sprawie efektywności końcowego użytkowania  energii i usług energetycznych
– Dyrektywa 2004/8/WE z 11 lutego 2004 r. w sprawie wspierania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe na rynku wewnętrznym energii.
– Dyrektywa 2002/91/WE z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.
– Ustawa Prawo energetyczne z 10 kwietnia 1997 r. z późniejszymi zmianami (Dz. U. z 2006r. Nr 89, poz. 625, Nr 104, poz. 708, Nr 158, poz. 1123 i Nr 170, poz. 1217)