Kwota przewidziana na ocieplenie domów i walkę ze smogiem powinna sięgnąć 10 mld euro

Polski Alarm Smogowy (PAS) wskazuje, że środki przewidziane na ocieplenie domów i walkę ze smogiem powinny być trzykrotnie wyższe i sięgnąć 10 mld euro. 4 mld euro z tego budżetu powinno zostać przeznaczone na program Czyste Powietrze, pozostała kwota powinna wspierać modernizację energetyczną budynków wielorodzinnych, budynków użyteczności publicznej oraz energooszczędne budownictwo społeczne. KPO nie zapewnia nawet koniecznego finansowania na realizację rządowego programu Czyste Powietrze. Andrzej Guła, lider PAS zauważa, że KPO mógłby rozwiązać problem smogu w Polsce, jednocześnie znacząco poprawiając standard energetyczny polskich domów.

Zaobserwowano w KPO wyraźną różnicę pomiędzy potrzebami obywateli, a propozycjami zawartymi w projekcie KPO. Projekt dokument zapewnia zaledwie 3,2 mld euro na termomodernizację i wymiany kotłów w domach jednorodzinnych i wielorodzinnych. Według Banku Światowego zapotrzebowanie na fundusze unijne na realizację samego Programu Czyste Powietrze przekracza 8 mld euro.

Zapomniana jest także kwestia budownictwa wielorodzinnego, w którym znajduje się kilkaset tysięcy mieszkań ogrzewanych kotłami węglowymi, nie wspominając o termomodernizacji.
Nie wiadomo jaką część z 3,2 mld euro rząd planuje przeznaczyć na budynki wielorodzinne, jednak z zapowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska wynika, że większość tej kwoty ma skonsumować program Czyste Powietrze. Według PAS oznacza to, że dla budynków wielorodzinnych, których obsługę prowadzi Bank Gospodarstwa Krajowego w ramach Funduszu Termomodernizacji i Remontów, pozostanie niewielka kwota. Dodatkowe środki na program Czyste Powietrze powinny zostać zabezpieczone również w Funduszu Spójności, tak aby wsparcie unijne dla programu wyniosło 8 mld euro, czyli tyle co deklarował pierwotnie rząd.

Zgodnie z uchwałami antysmogowymi obowiązującymi już w 14 województwach w najbliższych latach należy zlikwidować 2,7 mln przestarzałych kotłów na węgiel i drewno, tymczasem KPO przewiduje wsparcie dla zaledwie 860 tys. domów jednorodzinnych. Ponadto nie zaprezentowano reform w zakresie wsparcia najuboższych gospodarstw domowych, które w chwili obecnej są w rzeczywistości wykluczone z rządowych programów takich jak Czyste Powietrze. Nie zaproponowano zatrzymania wsparcia dla nowych kotłów spalających węgiel w ramach programu Czyste Powietrze i innych programów publicznych. Nie zaproponowano obowiązkowych norm dla pelletu drzewnego oraz nowelizacji przepisów regulujących jakość sprzedawanego węgla.

Potrzebna reforma programu Czyste Powietrze

Do propozycji KPO odniósł się także think tank Forum Energii, który przedstawił uwagi do komponentu KPO – Zielona energia i zmniejszenie energochłonności. Przede wszystkim powinny być wzmocnione struktury wdrażania KPO, gwarantujące transparentność i płynność procesu – od samorządów po administrację centralną, w tym NFOŚiGW. KPO wiąże się z licznymi projektami, potrzebnych jest więc wiele reform i odświeżenie strategii, ale także struktur lokalnych.

Konieczne jest powołanie Forum dla Pokoleń – zespołu monitorującego wdrażanie KPO. Rząd powinien powołać zespoły ds. reform, które w ciągu kilku miesięcy dopracują założenia reform, które muszą zostać wdrożone. Powinny składać się nie tylko z urzędników, ale ekspertów i uczestników rynku.

Forum Energii wskazał kilka potrzebnych reform. Niezbędne jest stworzenie Centrum Transformacji Energetycznej – ośrodka analitycznego, który wesprze instytucje centralne oraz beneficjentów przy planowaniu transformacji energetycznej, czystego ciepła, oceniania kosztów, rozwiązań rynkowych, potencjału rynku. Konieczne jest opracowanie strategii dla ciepłownictwa, która wesprze dochodzenie do celu neutralności klimatycznej przez Polskę w 2050 r. Niezbędna jest także reforma w zakresie modernizacji elektroenergetyki (np. określenie ścieżki rozwoju źródeł odnawialnych w 2025 i 2030 r. odpowiadająca realnym potrzebom systemu energetycznego).

Niezbędna reforma programu Czyste Powietrze

Potrzebna jest reforma programu Czyste Powietrze – wskazuje Forum Energii. Wylicza, że niezbędna jest decentralizacja systemu finansowania i wdrażania programu czystego ciepła. NFOŚiGW powinien mieć funkcję zarządzającą, a nie wdrażającą dla małych projektów. Konieczne jest stworzenie lokalnych punktów wsparcia technicznego, gdzie rolę wiodącą będzie miało Centrum Transformacji Energetycznej. W niektórych samorządach takie rozwiązania istnieją, ale brakuje systemowego podejścia.

Trzeba stworzyć także standardy efektywności energetycznej pożądanych z perspektywy celów neutralności klimatycznej, listy preferowanych technologii w zakresie wytwarzania ciepła w gospodarstwach indywidualnych i zablokowania finansowania ze środków publicznych wymiany kotłów węglowych na inne węglowe.

Należy określić także rolę elektryfikacji w indywidualnym ogrzewaniu, np. liczby pomp ciepła do zainstalowania w kolejnych latach. Forum Energii zaleca także powołanie certyfikowanych audytorów energetycznych, którzy będą kontrolować jakość przeprowadzonych termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła. Potrzebna jest reorganizacja systemu monitorowania poprawy jakości powietrza – publikowanie rocznych raportów nt. inwestycji oraz emisji oraz wprowadzenie zakazu instalacji kotłów węglowych w nowych budynkach od 2022 r.

Źródło: PAS/Forum Energii

Redakcja Termomodernizacja

Wydawcą portalu jest GLOBEnergia Sp. z o.o.