Zakażenie występuje przez wdychanie powietrza pod prysznicem lub w basenach z hydromasażem albo też poprzez wdychanie wilgotnego powietrza znad powierzchni wody.

Od 1976 r., czyli od pierwszego wyizolowania bakterii Legionella, odnotowano już wiele przypadków tzw. choroby Legionistów. Wystarczy przypomnieć grupowe zachorowanie uczestników wystawy kwiatów w Holandii czy zachorowanie ostatniego lata ponad 90 osób w Hiszpanii. Szacuje się, że w Niemczech corocznie występuje 10000 – 12000 przypadków zachorowań na tę chorobę. Z tej liczby umiera 2 500 osób, co stanowi ponad dwudziestoprocentową śmiertelność. Problem jest w tym, że tylko u 1-5% chorych rozpoznaje się zakażenie bakterią Legionella.

W Polsce właściwie nie wiadomo, jak często mamy do czynienia z zarażeniami bakteriami Legionella, gdyż takiej statystyki się nie prowadzi. Odnotowywane są jedynie pojedyncze przypadki.

 Bakterie z grupy Legionella mogą wywoływać dwa typy chorób:

-Gorączkę Pontiac,

-Legionella Pneumonia (choroba Legionistów).

 Bakterie z grupy Legion Podczas gorączki Pontiac występują objawy podobne do łagodnej postaci grypy i nie stanowią one zagrożenia dla życia. Natomiast Legionella Pneumonia to ciężka choroba, której czas inkubacji wynosi 2-13 dni. Występujące objawy są podobne do zapalenia płuc.
Legionella odznacza się wysoką śmiertelnością wśród osób o obniżonej odporności organizmu. Do grupy najwyższego ryzyka należą w pierwszym rzędzie rekonwalescenci, diabetycy, osoby po przeszczepach, z chronicznym bronchitem, osoby starsze, obłożnie chore oraz nałogowi palacze tytoniu. Częstsze przypadki zachorowań występują u mężczyzn (najczęściej w wieku 50-55 lat) niż u kobiet. Legionellę leczy się tylko dużymi dziennymi dawkami erytromycyny, makrolidami, rifampicyną oraz tluorochinolonami.

Tab. 1 Ogólna charakterystyka chorób spowodowanych bakteriami Legionella

  Gorączka Pontiac Legionella Pneumonia
Czas inkubacji 2 – 3 dni 2 – 13 dni
Wczesne objawy złe samopoczucie, bóle głowy, bóle mięśni, dreszcze złe samopoczucie, bóle głowy, dreszcze, kaszel
Symptony kaszel, gorączka, bóle w klatce piersiowej (4 – 6 dni po wystąpieniu wczesnych objawów); wysoka gorączka, silne dreszcze; bóle w klatce piersiowej z kłopotami w oddychaniu, bóle płuc, utrata świadomości
Śmiertelność 0 % 15 – 20 %
Grupy podwyższonego ryzyka Ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Po „trzydziestce” wzrasta trzykrotnie, a powyżej 60 lat ponownie trzykrotnie. Szczególnie narażone na zachorowanie są osoby palące.

Zarażenie bakteriami z grupy Legionella występuje przez bezpośrednie przedostanie się skażonej wody do płuc, np. pod prysznicem – przez wdychanie powietrza, w którym zakażona woda występuje w postaci aerozolu.
Nie można zarazić się bakteriami pijąc zanieczyszczoną wodę lub przez kontakt z chorą osobą. W instalacjach wodociągowych wykonanych z PVC i polietylenu oraz w końcówkach pryszniców występuje łatwiejsze rozmnażanie się pałeczek Legionelli.

 Tab. 3 Czas obumierania bakterii Legionelli w zależności od temperatury wody

Temperatura wody [°C] Czas obumierania bakterii Legionella
55,0 20 minut
57,5 6 minut
60,0 2 minuty
70,0 kilka sekund

Optymalne warunki jej rozwoju mają miejsce w tym obszarze instalacji, w którym występuje woda stojąca o temperaturze 25-55°C. W zakresie temperatur 38-42°C szybkość rozmnażania się bakterii Legionelli znacznie wzrasta, a podwojenie się ilości kolonii następuje w ciągu około trzech godzin (dla porównania w optymalnych warunkach podwojenie się ilości kolonii bakterii Escherichia coli trwa tylko 10 minut). W wyższych temperaturach Legionella rozmnaża się znacznie szybciej niż inne bakterie. Dodatkowe niebezpieczeństwo stwarzają osady kamienia w instalacjach. Największe niebezpieczeństwo rozwoju bakterii Legionella występuje w następujących elementach instalacji sanitarnych:

instalacje ciepłej wody użytkowej,

-instalacje wentylacyjno-klimatyzacyjne.

 Tab. 3 Występowanie bakterii Legionelli w próbkach wody pobranych z instalacji wykonanej z różnych materiałów (duży szpital w Niemczech)

Materiał rury Temperatura wody [°C] Liczba próbek wody Ilość kolonii bakterii Legionella w objętości 1 ml
Legionella + Legionella –

Miedź

15 – 25 (21,1) 0 26 0

Miedź

47 – 57 (55,2) 1 25 0,2

Stal ocynkowana

19 – 27 (23,2) 25 1 3,3

Stal ocynkowana

43 – 52 (46,2) 22 4 9,2

Polietylen

17 – 26 (22,0) 8 18 0,1

Polietylen

43 – 49 (45,5) 26 0 11,2

Szczególną uwagę należy zwrócić na system chłodzenia wody, gdyż temperatura wynosi tam stale ok. 30°C. Centrale chłodzące sytuuje się najczęściej na dachach i dlatego są one bardzo często pomijane jako możliwe źródło rozwoju bakterii Legionella. Do dezynfekcji tych elementów należy stosować tylko sprawdzone pod względem zdrowotnym substancje. Nie zawsze można stosować te same substancje, które są używane do dezynfekcji wody użytkowej,

-instalacje do nawilżania powietrza – w tym przypadku konieczne jest okresowe czyszczenie urządzeń, a szczególnie komór nawilżających. Stosowanie filtrów przed wprowadzeniem powietrza do pomieszczeń nie zapewnia usunięcia bakterii,

-wanny z napowietrzaniem wody. Zaleca się utrzymywanie stałego, dużego stężenia środka dezynfekcyjnego (podwyższony poziom zawartości wolnego chloru do 10 mg/l) i okresowe płukanie zwrotne filtrów,

-instalacje do hydromasażu powinny być zasilane ciepłą wodą użytkową spełniającą wymagania jakościowe dla wody pitnej,

-inne instalacje jak np. urządzenia dentystyczne, w których rozpylona woda dostaje się bezpośrednio do gardła powinny być podczas eksploatacji wolne od kamienia

Źródło: Systemy instalacyjne nr 7/8 lipiec sierpień 2003