180 mld zł w kolejne 10 lat – nowe plany na termomodernizację i na zwiększenie dotacji – wywiad

Jak będzie postępowała w Polsce dystrybucja środków wsparcia na działania termomodernizacyjne? Czy NFOŚiGW ma plan na inne źródła dochodów w przypadku braku środków z KPO? Czy programy dotacyjne są przygotowane na dynamiczne zmiany na rynku paliw i energii? Rozmowa z Pawłem Mirowskim Pełnomocnikiem Prezesa Rady Ministrów do spraw programu „Czyste Powietrze” i efektywności energetycznej budynków

Zdjęcie autora: Redakcja Termomodernizacja

Redakcja Termomodernizacja

Wydawcą portalu jest GLOBEnergia Sp. z o.o.
czyste powietrze - mirowski

Jarosław Guzal: Gratuluje nominacji na Pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów do spraw programu „Czyste Powietrze” i efektywności energetycznej budynków. Jakie w związku z tym postawił Pan sobie cele i jakie zadania Panu wyznaczono w bliskiej i dalekiej perspektywie w ramach tego stanowiska?

Paweł Mirowski: Zgodnie z ustanowioną funkcją do Pełnomocnika należy zapewnienie koordynacji działań administracji rządowej, w ramach realizacji programu „Czyste Powietrze”, współpraca z jednostkami samorządu terytorialnego oraz organizacjami pozarządowymi, zajmującymi się poprawą jakości powietrza w Polsce. 

Działania sprawowane będą poprzez monitorowanie i analizowanie działań podejmowanych w ramach programu „Czyste Powietrze” oraz jego optymalizację, z uwzględnieniem poprawy efektywności energetycznej budynków, kierowanie rekomendacji i opinii do organów administracji rządowej i samorządowej, jak również jednostek sektora finansów publicznych oraz innych podmiotów. Jednym z zadań jest również współpraca i wymiana informacji międzynarodowych, w zakresie regulacji prawnych oraz polityk, mających na celu poprawę jakości powietrza. W zadaniach zawarte jest również podejmowanie działań na rzecz pozyskania ze źródeł krajowych i zagranicznych środków finansowych, niezbędnych do przyspieszenia realizacji programu, co będzie kontynuacją dotychczasowych prac i przygotowań do absorpcji środków zewnętrznych. Istotnym działaniem Pełnomocnika będzie wsparcie promocji rozwiązań, zwiększających efektywność energetyczną budynków.

Wszystkie powierzone mi zadania nie stanowią specjalnego novum w kontekście moich dotychczasowych zadań, ale w obecnej sytuacji geopolitycznej i gospodarczej na świecie i w Polsce swoją nową funkcję odczytuję jako szczególne wyzwanie i dołożę wszelkich starań, aby jej sprostać.

J.G.: Jakie ma Pan plany w zakresie tego wszystkiego, co jest związane ze wzmocnieniem procesu finansowania termomodernizacji?

P.M.: Obecnie trwa nabór wniosków o dofinansowanie w formie dotacji w ramach pilotażu Programu „Renowacja z gwarancją oszczędności EPC (Energy Performance Contract) Plus” na prace modernizacyjne budynków mieszkalnych wielorodzinnych. W planach NFOŚiGW jest przeprowadzenie naboru wniosków rozszerzonego o inwestycje polegające na modernizacji budynków użyteczności publicznej – właściwa faza wdrażania Programu. 

Program „Renowacja z gwarancją oszczędności EPC (Energy Performance Contract) Plus” skierowany jest do spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, jednostek samorządu terytorialnego oraz spółek prawa handlowego, w których jednostki samorządu terytorialnego posiadają 100% udziałów lub akcji i które powołane są do realizacji zadań własnych j.s.t. wskazanych w ustawach.

W ramach programu udzielane jest dofinansowanie na inwestycje w poprawę efektywności energetycznej budynków realizowanych w oparciu o umowę o Poprawę Efektywności Energetycznej (umowa EPC) zawartą z Przedsiębiorstwem usług energetycznych (ang. Energy Service Company (ESCO).  

W ramach właściwej fazy wdrażania Programu dofinansowaniem zostaną objęte również prace modernizacyjne budynków użyteczności publicznej, umożliwiające zmniejszenie zużycia energii końcowej przynajmniej o 30% w stosunku do stanu istniejącego (przed modernizacją), przy czym zapotrzebowanie budynku na energię końcową na potrzeby ogrzewania, wentylacji  i ciepłej wody użytkowej (EKH+W) po modernizacji wyniesie nie więcej niż 75 kWh/(m2*rok), z wyłączeniem budynków opieki zdrowotnej, dla których zapotrzebowanie na EKH+W powinno wynosić nie więcej niż 225 kWh/(m2*rok).

Dofinansowanie oferowane przez NFOŚiGW ma na celu pokrycie wkładu właściciela do finansowania inwestycji. Wysokość dotacji jest uzależniona od realizowanego standardu usprawnień oraz stopnia redukcji zapotrzebowania na energię końcową i wynosi od 10% do 30% wartości kosztów kwalifikowanych. Pozostała część finansowana przez firmę ESCO stanowi od 90% do 70% kosztów Inwestycji w zależności od przyznanej dotacji. Firma ESCO dostarcza środki poprawy efektywności energetycznej wraz z ich finansowaniem na etapie realizacji inwestycji, gwarantuję określony poziom oszczędności energii oraz zarządza energią w celu optymalizacji oszczędności. 

J.G.: Czy ta oferta jest według Pana pełna? Wystarczająca?

P.M.: Niniejsza oferta NFOŚiGW to kompleksowy system wsparcia inwestycji poprawiających efektywność energetyczną budynków realizowanych w formule EPC – począwszy od zapewnienia właścicielowi budynku finansowania wkładu własnego, poprzez opracowanie wzoru umowy o Poprawę Efektywności Energetycznej EPC z Gwarantowaną Oszczędnością Energii (GOE), a także umożliwienie Wnioskodawcy skorzystania z profesjonalnego doradztwa energetycznego. W ramach pilotażowego naboru rolę Doradcy Energetycznego pełni Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. (KAPE). Kończąc na zaoferowaniu możliwości wykupu wierzytelności (lub innej alternatywnej formy dofinansowania) przedsiębiorstwa ESCO.

J.G.: Skąd na to wszystko pozyskać środki finansowe?

P.M.: Planowane jest uruchomienie kolejnej perspektywy Funduszy Europejskich na lata 2021-2027. Prace termomodernizacyjne będą mogły być finansowane m.in. w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 oraz Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) Komponent B „Zielona energia i zmniejszenie energochłonności”.

J.G.: Czy widzi Pan możliwości zwiększenia dotacji na termomodernizację?

P.M.: Konieczne jest zwiększenie dotacji na termomodernizację, dlatego przygotowaliśmy w NFOŚiGW w konsultacji z MKiŚ nowe rozwiązania w programie „Czyste Powietrze”. Mając na uwadze aktualną sytuację na rynku cen dostosowujemy program w odniesieniu do  wysokości kosztów kwalifikowanych  i obecnie panujących cen materiałów i urządzeń oraz podniesienie maksymalnych kwot dotacji. Trwają prace nad ofertą bankową w ramach wniosków w ścieżce bankowej (dotacja połączona z kredytem bankowym), na zmianę terminu rozpoczęcia (kwalifikowalności) przedsięwzięcia na 6 miesięcy przed złożeniem wniosku. Bardzo ważnym aspektem w ramach przygotowywanych zmian jest też uproszczenie zasad rozliczeń  z beneficjentami zrealizowanych inwestycji w ramach programu „Czyste Powietrze”. 

W kontekście termomodernizacji - zaplanowaliśmy wprowadzenia dodatkowego – większego finansowania w przypadku przeprowadzenia kompleksowej termomodernizacji na podstawie audytu energetycznego i wynikającej z niego oszczędności energii użytkowej. Przygotowaliśmy w programie zwiększenie progów dochodowych i wprowadzenia możliwości złożenia dwóch wniosków o dofinansowanie. Dodatkowo osoba, która wcześniej uzyskała w ramach programu „Czyste Powietrze” wsparcie finansowe na wymianę źródła ciepła, będzie mogła złożyć kolejny wniosek tym razem obejmujący swoim zakresem docieplenie własnego budynku jednorodzinnego.

J.G. A jakie są plany odnośnie nowych programów wsparcia termomodernizację? 

P.M.: Uzupełnieniem oferty względem wdrażanego już od 2018 r. programu „Czyste Powietrze” jest ogłoszony w drugiej połowie lipca br. program „Ciepłe Mieszkanie”. Celem programu jest poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji pyłów oraz gazów cieplarnianych poprzez wymianę nieefektywnych źródeł ciepła (tzw. „kopciuchów”) i poprawę efektywności energetycznej w co najmniej 80 tys. lokali mieszkalnych znajdujących się w budynkach wielorodzinnych.

Program w swojej ofercie uwzględnia zastosowanie takich źródeł ciepła jak: kotły gazowe kondensacyjne, kotły na pellet drzewny o podwyższonym standardzie, ogrzewanie elektryczne, pompy ciepła powietrze/woda lub pompy ciepła powietrze/powietrze albo podłączenie lokalu do wspólnego efektywnego źródła ciepła. Dodatkowo możliwe jest wykonanie instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej, wymiana okien i drzwi, wykonanie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Kosztem kwalifikowanym w programie będzie także przygotowanie dokumentacji projektowej przedsięwzięcia.

Kwota 1,4 mld złotych pozwoli na dofinansowanie działań, dzięki którym właściciele takich mieszkań będą mogli ogrzać się zdecydowanie wydajniej, korzystając z bardziej ekologicznych źródeł ogrzewania swoich mieszkań. Warto podkreślić, że beneficjenci końcowi składają w tym programie wnioski o dotacje do swojej gminy, gminy zaś sięgają po środki na program do właściwych wfośigw.

Takie programy jak: Puszczyk, Klimatyczne Uzdrowiska, program Renowacja z Gwarancją Oszczędności EPC ukierunkowane są wprost na podniesienie efektywności energetycznej budynków.

J.G.: Wszyscy widzimy co się dzieje z cenami energii. Jak one wpłyną na rynek termomodernizacji?

P.M.: W obecnej, niestabilnej sytuacji w zakresie cen nośników energii – rynek termomodernizacji powinien się mocno rozwijać mając na uwadze nie tylko względy środowiskowe, ale i społeczno – gospodarcze. Mając na uwadze potrzeby właścicieli budynków widzimy stałe zainteresowanie tym zakresem inwestycji, ale chcemy je wzmocnić. Z drugiej strony ceny energii mają wpływ na ceny materiałów i usług, również tych związanych z termomodernizacją. Stąd nasz obecny wysiłek w dostosowywaniu programu „Czyste Powietrze” do tendencji  na rynku cen. Mając świadomość, że rzeczywistość związana z cenami energii wynika z sytuacji geopolitycznej można obawiać się spowolnienia gospodarczego, ale to tym bardziej mobilizuje do stwarzania warunków  przeciwstawiających się tym realnym zagrożeniom.

J.G.: Jak ocenia Pan okres i skuteczność funkcjonowania ulgi termomodernizacyjnej w Polsce? 

P.M.: Niniejsze odliczenie dotyczy podatników, którzy są właścicielami i współwłaścicielami domów jednorodzinnych. Ulgę można łączyć  z dotacją z programu „Czyste Powietrze”.

Na pewno ulga to instrument cieszący się dużą popularnością i w połączeniu z programem „Czyste Powietrze” motywuje wnioskodawców do działania w zakresie wymiany źródeł ciepła i termomodernizacji. Z wstępnych danych z Ministerstwa Finansów wynika, że w rozliczeniu za 2021 r. z ulgi termomodernizacyjnej skorzystało prawie 600 tys. podatników. 

W 2021 r. 594 tys. podatników dokonało odliczenia wydatków na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w kwocie 10,4 mld zł. Szacowana kwota obniżenia podatku, będąca wynikiem zastosowania odliczenia, wyniosła 1,8 mld zł. Oznacza to, że średnio każdy podatnik odliczył 17 508 zł.  Z pozyskanych danych wynika, że łącznie, dokonując rozliczenia podatku za lata 2019-2021 z ulgi skorzystało 1,3 miliona podatników. Łączna kwota odliczonych wydatków wyniosła 21,4 mld zł., zaś łączna kwota obniżenia podatku wyniosła ok. 3,7 mld zł.

J.G.: Jak ewentualny brak środków z Krajowego Planu Odbudowy wpłynie na działania na rzecz termomodernizacji?

P.M.: Programy realizowane obecnie w NFOŚiGW są realizowane i będą kontynuowane, zarówno program Czyste Powietrze”, „Ciepłe Mieszkanie”, „Stop Smog” oraz kilka programów ukierunkowanych wyłącznie na poprawę efektywności energetycznej budynków np. „Puszczyk”, „Klimatyczne Uzdrowiska” czy „Renowacje z gwarancją oszczędności EPC”. 

Na obecnym etapie jesteśmy przygotowani do absorpcji środków zewnętrznych, w tym KPO. Oczywiście zawsze trzeba się liczyć z różnymi ryzykami związanymi z realizacją planów, w tym ew. brakiem zaplanowanych środków z określonego źródła.

Ewentualny brak zaplanowanych środków z jednego źródła będzie implikował konieczność znalezienia innego. Musimy kontynuować i rozwijać programy wsparcia związane z poprawą efektywności energetycznej budynków, ten zakres działań jest nierozerwalnie związany z transformacją energetyczną oraz Długoterminową Strategią Renowacji Budynków. 

J.G.: Na koniec pragnę zapytać o to wszystko co się dzieje obecnie w zakresie efektywności energetycznej w ramach działań prowadzonych w NFOŚiGW. 

P.M.: W NFOŚiGW prowadzony jest szereg programów służących podnoszeniu efektywności energetycznej budynków. Poza flagowym programem - „Czyste Powietrze” skierowanym do osób fizycznych – właścicieli i współwłaścicieli budynków jednorodzinnych lub właścicieli lokali w tych budynkach z wydzielona księgą wieczystą, prowadzimy poprzez gminy program Stop Smog, a od lipca br. również nowy program „Ciepłe Mieszkanie” ukierunkowany na budynki wielolokalowe. Odrębnie w ramach innych programów nasza oferta skierowana jest również na poprawę efektywności energetycznej budynków użyteczności publicznej.  Ważnym ogniwem w promocji i wdrażaniu efektywności energetycznej jest Projekt Doradztwa Energetycznego realizowany przez NFOŚiGW. Jednym z moich najbliższych celów jest wykorzystanie potencjału doradców energetycznych przy realizacji celów do osiągnięcia.. 

Realizowane programy ewoluują zgodnie z wyznaczonymi celami, powstają nowe programy. Na bazie współpracy krajowej i międzynarodowej, w szczególności mając na względzie potrzeby wynikające z transformacji energetycznej - NFOŚiGW skupia swoje wysiłki na zakresach służących szeroko rozumianej efektywności energetycznej i swoją ofertę dostosowuje do tego kierunku działań.

W 2022 r. NFOŚiGW na transformację energetyczną przeznaczy – w formie dotacji, pożyczek i wejść kapitałowych w inwestycje – około 10-12 mld zł. Te pieniądze mają być przeznaczone na modernizację oraz budowę nowych źródeł energii elektrycznej i cieplnej oraz systemów energetycznych i ciepłowniczych. Ale także na rozwój transportu zeroemisyjnego, elektryfikację komunikacji indywidualnej i zbiorowej oraz promowanie nowoczesnych technologii, w tym gospodarki wodorowej. 

W ciągu najbliższych 10 lat na szeroko rozumianą transformację energetyki, Narodowy Fundusz planuje inwestycje rzędu nawet 180 mld zł. To są środki deklarowane z różnych źródeł i funduszy, np. Fundusz Transformacji Energetyki, które NFOŚiGW będzie przeznaczał na inwestycje. Zwłaszcza w obszarach kluczowych dla Unii Europejskiej, która neutralność klimatyczną i ochronę środowiska uznaje za filary zrównoważonego rozwoju. 

W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020, Poddziałanie 1.3.1 Wspieranie efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej oraz Poddziałanie 1.3.2 Wspieranie efektywności energetycznej w sektorze mieszkaniowym, wsparcie skierowane jest na tzw. głęboką kompleksową modernizację energetyczną budynków użyteczności publicznej (w ramach poddziałania 1.3.1.) oraz wielorodzinnych budynków mieszkalnych (w ramach poddziałania 1.3.2).

Zakres prac w ramach projektów może obejmować: ocieplenie obiektu oraz wymianę wyposażenia obiektów na energooszczędne, w tym w zakresie związanym z wymianą okien, drzwi zewnętrznych, modernizacją wewnętrznej instalacji ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz części wspólnych oświetlenia na energooszczędne, przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą źródła ciepła na bardziej efektywne energetycznie i ekologiczne, albo podłączeniem do sieci ciepłowniczej/chłodniczej lub modernizacją takiego przyłącza, w przypadku gdy właścicielem ww. infrastruktury jest wnioskodawca projektu, budową/przebudową systemów wentylacji mechanicznej, przebudową systemów chłodzących i budową/przebudową klimatyzacji, pod warunkiem, że w wyniku tego działania nastąpi optymalizacja zużycia energii, prowadząca do zmniejszenia emisji dwutlenku węgla, w tym również w kierunku wykorzystania odnawialnych źródeł energii i (mikro) trigeneracji, instalacją odnawialnych źródeł energii w modernizowanych energetycznie budynkach, wprowadzenie systemów zarządzania energią. Zakres projektu musi wynikać z przeprowadzonego audytu energetycznego ex-ante i prowadzić do redukcji zużycia energii końcowej o co najmniej 25%.

W ramach Programu priorytetowego Klimatyczne Uzdrowiska Część 2) Wspieranie efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej na terenie gmin uzdrowiskowych dofinansowaniu mogą podlegać inwestycje polegające na wsparciu efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego, zlokalizowanych bezpośrednio na terenach uzdrowiska lub w obszarze ochrony uzdrowiskowej, w szczególności:

1) modernizacja energetyczna budynków, na podstawie posiadanego audyt energetycznego, wykazującego minimalną redukcję zapotrzebowania na energię końcową budynku na poziomie 30% (zalecany stopień redukcji spełniającej definicję głębokiej termomodernizacji wynosi 60%);

2) modernizacja/wymiana/instalacja źródła ciepła oraz/lub c.w.u. dla ww. budynków, na podstawie posiadanego audytu energetycznego, z tym zastrzeżeniem, że ww. budynki, dla których planowana jest realizacja ww. usprawnienia jako osobne działanie – w zakresie izolacyjności przegród: ścian zewnętrznych, stolarki okiennej oraz dachu/stropodachu – spełniają wymagania przynajmniej WT2014. Nie dopuszcza się dofinansowania zmiany źródła ciepła na źródło ciepła opalane kopalnymi paliwami stałymi;

3) montaż instalacji PV oraz/lub wymiana oświetlenia na energooszczędne dla ww. budynków – na podstawie właściwego audytu energii elektrycznej z zastrzeżeniem, że produkcja energii elektrycznej z instalacji PV zbilansowana jest na potrzeby: optymalizacji zużycia energii elektrycznej oświetlenia wbudowanego i/lub zewnętrznego budynku oraz obsługi systemów technicznych i instalacyjnych w budynku.

Zobacz również