Część Polaków zapłaci za węgiel mniej niż w poprzednich latach – absurdy rządowych decyzji

Dodatek węglowy, preferencyjne ceny, sprowadzanie węgla na ostatnią chwilę z całego świata - to wszystko po to, aby podobno pomóc potrzebującym. Czas kryzysu powinien być przede wszystkim lekcją, z której powinniśmy wynieść cenne doświadczenie i nauczyć się oszczędzać opał. Nie bez znaczenia powinien być fakt, że uzależnienie własnego domu od surowców kopalnych prowadzi do pustek w kieszeni. Wówczas być może zniknęłyby głosy o tym, że to właśnie na paliwach konwencjonalnych powinniśmy opierać swoje energetyczne potrzeby. Węgiel jest drogi, a jest względnie najdroższy dla tych, którzy są najubożsi. Co więc przygotował rząd? Szereg różnych programów, a ich efektem jest to, że niektórzy zapłacą za węgiel mniej niż w poprzednich latach. Kto jest takim szczęściarzem?

Zdjęcie autora: Michał Jakubiec

Michał Jakubiec

Redaktor TERMOMODERNIZACJA.PL
węgiel

Niejednokrotnie rządzący podnosili, że działają, aby pomagać najuboższym. Trudno się nie zgodzić z tym, że to właśnie takie osoby tego wsparcia potrzebują najbardziej. Kolektywnie jako społeczeństwo dorastamy do tego, że nie każdy w życiu miał jednakowe szanse i części trzeba pomóc bardziej. Co więcej, po zbrojnej napaści Rosji na Ukrainę stanęliśmy w Europie przed wielkim wyzwaniem w postaci kryzysu energetycznego, w tym kryzysu na rynku opału. 

Mechanizmy wsparcia w dobie kryzysu

Polski rząd nie zadziałał w myśl pomocy najbardziej potrzebującym, ale stwierdził, że wszyscy potrzebują pomocy tak samo. Konstruując ustawę o dodatku węglowym nie wprowadzono przecież kryterium dochodowego, które pomogłoby w weryfikacji tego, komu środki są niezbędne, aby przetrwać zimę w komfortowych warunkach. Ciężko nie odnieść wrażenia, że to działanie typowo populistyczne.
Podobnie jest z preferencyjnym zakupem węgla, którego projekt trafił do Senatu. Nie stworzono ram dochodowych, które dawałyby np. pierwszeństwo najbiedniejszym. Na pierwszy rzut oka nie widać żadnego większego problemu - każdy ma równe szanse. Niemniej nie o to powinno chodzić, a szczególnie jeśli zagłębimy się w to, ile realnie będą musiały zapłacić poszczególne osoby za ogrzewanie węglem tej zimy. Generalizując - najmniej zapłacą najbogatsi, a co dodaje absurdu całej sytuacji? Mianowicie to, że mogą zapłacić nawet mniej niż w poprzednich latach. Jak to możliwe?

Jakie wsparcie przygotowali lub przygotowują dla nas rządzący z płaconych przez Polaków podatków?

  • dodatek węglowy - 3000 zł,
  • preferencyjny zakup węgla - 3 tony po maksymalnie 2000 zł/tonę.

Dwie skrajne sprawności kotłów

Załóżmy wykorzystanie jednego z dwóch kotłów: kotła bezklasowego o sprawności 65% i kotła węglowego spełniającego wymogi ecodesign o sprawności 85%. Dzięki temu możliwe będzie stwierdzenie komu tak naprawdę pomagają decydenci w Polsce. Będzie to olbrzymim uproszczeniem, ponieważ są różne indywidualne przypadki, ale zważając na to, że wymiana kotła dla osób ubogich, często osób starszych jest nieraz niemożliwym do wykonania przedsięwzięciem, przyjmijmy, że to właśnie te osoby są posiadaczami “kopciuchów”. Ustalono temperaturę zasilania grzejników równą 55°C, a sprawność całego systemu grzewczego równą 85%.

Ile kosztuje węgiel?

Do analizy przyjęto węgiel ekogroszek o wartości opałowej równej 25 MJ/kg, a także średnie ceny węgla z lat ubiegłych według danych GUS. Można się z nich dowiedzieć, że średnia cena za węgiel w 2021 roku wyniosła około 997 zł/tonę, a w 2020 około 888 zł/tonę. Jak to jest aktualnie?

Ekogroszek w sklepie internetowym Polskiej Grupy Górniczej kosztuje od 1520 do 1770 zł/tonę. Węgiel od prywatnych sprzedawców jest dużo droższy i kosztuje już średnio 3700 zł/tonę. Oczywiście można “trafić” na węgiel tańszy, ale w tej analizie bierzemy pod uwagę ekogroszek.
Porównując to z cenami, które były jeszcze kilka miesięcy temu mamy do czynienia z olbrzymim wzrostem, ale wówczas nie było dodatku węglowego, ani planowanej preferencyjnej ceny.

Ocieplenie budynku

Cóż - charakterystyka zużycia węgla to nie tylko rodzaj kotła i jakość opału, ale także standard izolacji, który chroni nas przed stratami ciepła. Zastanówmy się przez chwilę - jakie osoby mają bardzo dobrze ocieplony dom? Tak, to najpewniej są osoby, które po prostu miały na to pieniądze, osoby majętne. One tak samo mogą i prawdopodobnie będa ubiegać się o wypłatę dodatku węglowego, a także skorzystają z innego wsparcia.Wybrano zatem cztery rodzaje budynków o powierzchni 150 m2, aby pokazać ile będą musieli zapłacić ich właściciele za ogrzewanie węglem w ciągu roku. Uzależniono budynki od poniższych standardów izolacji:

Nieodpowiednia izolacja 

  • budynek o złej lub bez izolacji termicznej przegród zewnętrznych, okna niezespolone, wentylacja grawitacyjna
  • energia użytkowa na ogrzewanie - 170 kWh/(m2·rok)

 WT 2008

  • budynek o niewielkiej izolacji termicznej przegród zewnętrznych, (10 cm ściany, 15 cm poddasze), okna niezespolone, wentylacja grawitacyjna
  • energia użytkowa na ogrzewanie - 120 kWh/(m2·rok)

WT 2017

  • budynek o podwyższonej izolacji termicznej przegród, (12 cm ściany, 20 cm poddasze), okna zespolone (dwuszybowe), wentylacja grawitacyjna
  • energia użytkowa na ogrzewanie - 80 kWh/(m2·rok)

WT 2021

  • budynek o dobrej izolacji termicznej, (17 cm ściany, 25 cm poddasze), okna zespolone (trzyszybowe), wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła (kl. A)
  • energia użytkowa na ogrzewanie - 55 kWh/(m2·rok)

Założenia przyjęte do analizy

Podsumowując przyjęte założenia:

  • opał to ekogroszek o wartości opałowej 25 MJ/kg,
  • dwa analizowane kotły mają sprawność 85% i 65%,
  • sprawność systemu c.o. 85%,
  • temperatura zasilania grzejników to 55°C,
  • dom poddany analizie ma powierzchnię 150 m2,
  • wzięto pod uwagę domy w czterech standardach izolacyjności: zła izolacja, WT 2008, WT 2017 i WT 2021,

Natomiast przyjęte ceny za węgiel to:

  • 3700 zł/tonę za ekogroszek u prywatnych sprzedawców,
  • 1520 i 1770 zł/tonę za ekogroszek w e-sklepie PGG (średnio 1645 zł),
  • 2000 zł/tonę węgla dystrybuowanego przez gminy na preferencyjnych warunkach, 
  • 997 zł/tonę węgla średnio w 2021 roku,
  • 888 zł/tonę węgla średnio w 2020 roku.

Węgiel i jego zużycie

Na początku obliczono zużycie węgla.

Standard izolacji w budynku o pow. 150 m2 Zużycie węgla w kotle ekoprojekt, sprawność 85%[kg]Zużycie węgla w kotle bezklasowym, sprawność 65%[kg]
nieodpowiednia izolacja 50826646
WT 2008 35884691
WT 2017 23923128
WT 2021 16442150
Roczne zużycie węgla
Źródło: Termomodernizacja.pl

Na składach kopalń często trudno kupić węgiel, występują znaczne problemy z jego dostępnością. Wsparciem, które ma ten problem rozwiązać jest preferencyjny zakup węgla, który został przyjęty przez Sejm. Dzięki temu ma być możliwy zakup 1,5 tony węgla po maksymalnej cenie 2000 zł/tonę, a od nowego roku możliwy będzie zakup kolejnej, takiej samej ilości węgla. Łącznie będzie to więc 3 tony.

W ustawie nie ma wzmianki o tym, jaki węgiel dostaną gminy, które zgłoszą się, że chcą go sprzedawać. Załóżmy zatem, że zdarzy się i tak, że będzie można kupić ekogroszek. Jak widać w powyższej tabeli, niektóre gospodarstwa będa mogły pokryć całość swojego zużycia właśnie wykorzystując jedynie węgiel zakupiony na preferencyjnych warunkach od gmin. Czy każda gmina będzie miała taką możliwość?

Gmina zainteresowana zakupem węgla dla mieszkańców będzie miała trzy dni od wejścia w życie ustawy, aby poinformować o tym na stronie BIP. Jeśli tego nie ogłosi, węgiel mieszkańcom z jej terenu będzie mogła sprzedawać gmina sąsiednia lub inny podmiot. Mimo niechęci części samorządów do rządzących przewiduje się, że jednak samorządy dołożą starań, aby taką sprzedaż prowadzić. Wszak wybory już niedługo, a działanie przeciw publice na pewno lokalnym włodarzom się nie opłaci. 

Niepreferencyjny zakup węgla

Jak najbardziej jest możliwe, że część Polaków kupi cały przysługujący im węgiel z dystrybucji organizowanej przez gminy. Ile więc będą musieli zakupić z innego miejsca?

Standard izolacji w budynku o pow. 150 m2 Zakup węgla bez preferencyjnych warunków, kocioł o sprawności 85%[kg]Zakup węgla bez preferencyjnych warunków, kocioł o sprawności 65%[kg]
nieodpowiednia izolacja 20823646
WT 2008 5881691
WT 2017 0128
WT 2021 00
Konieczność dokupienia węgla ponad zakup preferencyjny
Źródło: Termomodernizacja.pl

Roczne koszty ogrzewania węglem

Część użytkowników kotłów na węgiel będzie musiała dokupić opał chociażby u prywatnych sprzedawców, albo kupić go przy odrobinie szczęścia np. w sklepie PGG. Obliczając cenę odjęta zostanie wartość dodatku węglowego na poziomie 3000 zł.

Budynek o pow. 150 m2 ogrzewany kotłem o sprawności 85%Zakup preferencyjny + zakup w prywatnych składach za 3,7 tys. zł/tonę[zł]Zakup preferencyjny + zakup w sklepie PGG za śr. 1645 zł [zł]
nieodpowiednia izolacja 10 7056 425
WT 2008 5 1743 967
WT 2017 1 7831 783
WT 2021 289289
Roczne koszty ogrzewania kotłem ecodesign
Źródło: Termomodernizacja.pl

W przypadku budynku w standardzie WT 2017 i WT 2021 trzeba zapłacić tyle samo niezależnie od sposobu dokupienia węgla, ponieważ całość zapotrzebowania jest mniejsza niż maksymalna ilość, którą będzie można kupić od samorządów. W przypadku ogrzewania kotłem bezklasowym taka sytuacja ma mniejsce tylko w standardzie WT 2021.

Budynek o pow. 150 m2 ogrzewany kotłem o sprawności 65%Zakup preferencyjny + zakup w prywatnych składach za 3,7 tys. zł/tonę[zł]Zakup preferencyjny + zakup w sklepie PGG za śr. 1645 zł [zł]
nieodpowiednia izolacja 16 4918 998
WT 2008 9 2585 782
WT 2017 3 4723 210
WT 2021 1 3001 300
Roczne koszty ogrzewania kotłem bezklasowym
Źródło: Termomodernizacja.pl

Wyniki w tabeli mówią same za siebie. Oczywiście - to dobrze, że premiowany jest wysoki poziom izolacyjności budynku, ale tak samo jak istnieje dysproporcja w tych wynikach, tak również istnieje zróżnicowanie majątkowe właścicieli. Do tej pory nie ma nic absurdalnego w otrzymanych wynikach. Widać też jak bardzo zmieniają się roczne koszty ogrzewania pomiędzy brakiem izolacji a choćby jej minimalną warstwą. To najlepszy sposób na oszczędzanie. Gdyby na tym stanęło, to oddziaływanie stymulujące podejmowanie decyzji wśród planujących termomodernizację byłoby znacznie większe. 

Kto zapłaci za węgiel mniej niż w ostatnich latach?

GUS podaje średnie ceny za węgiel w 2021 i 2020 roku równe odpowiednio około 997 i 888 zł/tonę. Wówczas nie było takich form wsparcia jakie są teraz. Ile więc średnio trzeba było zapłacić za roczne ogrzewanie domu?

Standard izolacji w budynku o pow. 150 m2 Koszty ogrzewania w 2021 r. kotłem o sprawności 85%[zł]Koszty ogrzewania w 2020 r. kotłem o sprawności 85%[zł]Koszty ogrzewania w 2021 r. kotłem o sprawności 65%[zł]Koszty ogrzewania w 2020 r. kotłem o sprawności 65%[zł]
nieodpowiednia izolacja 5 0674 5136 6265 902
WT 2008 3 5773 1864 6774 166
WT 2017 2 38521243 1182 777
WT 2021 1 6391 4603 1441 909
Roczne koszty ogrzewania w ubiegłych latach
Źródło: Termomodernizacja.pl

Czy kryzys powinien działać tak, że płacimy za coś mniej niż normalnie? Abstrahując od tego, że będziemy płacić więcej za usługi, towary. Z powyższych tabel wynika, że są przypadki, gdzie koszty za ciepło z węgla są obecnie niższe niż były w ostatnich dwóch latach. Ma to miejsce w budynku w standardzie WT 2021 niezależnie od sprawności kotła. W przypadku domu o izolacji spełniającej WT 2017 taniej wychodzi ogrzewanie ekoprojektowym kotłem. 

Kto ma tak dobrze zaizolowane budynki w Polsce i wysokosprawne źródło węglowe? Osoby mające pewien budżet i osoby dobrze zarabiające. Jest ich co prawda mniej, ale nie zmienia to faktu, że są to osoby, które wytrzymałyby finansowo płacąc za węgiel na zasadach rynkowych, bez korzystania z państwowej pomocy. Wsparcie powinno być kierowane do najbardziej potrzebujących i kolejny raz powtórzmy: brak kryterium dochodowego to nic więcej ponad populistyczne hasło.

Co pozostawi po sobie kryzys?

Kryzys powinien uczyć, uczyć m.in. poszanowania nośników energii i oszczędzania. Powinien także prowadzić do refleksji, której wnioskiem powinno być, że niedopuszczalne jest doprowadzenie do takiej sytuacji, w której niektórzy mogą zimą realnie nie mieć możliwości się ogrzać. Aktualnie jesteśmy w sytuacji, w której istnieje ryzyko, w którym część z nas będzie szukała bardzo nieekologicznych sposobów na zapewnienie sobie ciepła. Nie ma więc uzasadnienia, że koszty ogrzewania deficytowym i drogim surowcem mogą być teraz niższe niż były dawniej. 

I tak - ten kryzys na pewno wpłynie na Polaków. Pokaże jak ważne jest rozsądne gospodarowanie surowcami, jak niezbędne jest dobre ocieplenie, niektórych nawet skłoni do przeprowadzenia termomodernizacji. Jest jednak jeden aspekt, który z pewnością ograniczy edukacyjne działanie kryzysu, a jest to fakt, że rząd tworzy złudne wrażenie rozpostarcia opieki nad najbardziej potrzebującymi. Przełoży się to w pewnej części na mentalność i świadomość, że “cokolwiek by się nie stało to państwo mi pomoże”. Wówczas nawet nie biorąc pod uwagę, że to samo państwo odbierze sobie te pieniądze w inny sposób.

Oszczędzajmy energię, idźmy w stronę odnawialnych źródeł energii i termomodernizujmy domy - dbajmy o siebie, swoje finanse, jak i również swoje miejsce zamieszkania. 

Materiał opracowany na podstawie danych własnych, PGG, GUS i Sejmu

Zobacz również