Klienci nie chcą płacić za audyt, jeśli wynik nie jest korzystny – problemy branży audytorskiej

• Wprowadzenie obowiązkowego audytu energetycznego ujawniło problemy systemowe i organizacyjne w branży. Presja na korzystne wyniki osłabia rzetelność i zniechęca specjalistów do dalszej pracy.
• Uzależnienie poziomu dofinansowania od wyniku audytu i dochodu beneficjenta powoduje konflikty i odmowy zapłaty. W efekcie audytorzy mierzą się z brakiem stabilności i rosnącym ryzykiem finansowym.
• Jeśli programy wsparcia nie zostaną uelastycznione, branżę może czekać odpływ specjalistów. To z kolei może znacząco spowolnić tempo termomodernizacji i realizację celów transformacji energetycznej.

Ostatnie miesiące w branży audytorskiej przyniosły wiele zmian – zarówno systemowych, jak i organizacyjnych. Wraz z uruchomieniem nowej odsłony programu Czyste Powietrze pojawiły się nowe obowiązki, mechanizmy finansowe i zasady rozliczeń. Choć część z nich miała na celu uporządkowanie rynku i zwiększenie rzetelności audytów, w praktyce spowodowały one szereg wyzwań, z którymi mierzą się dziś firmy audytorskie.

Jak zmiany te oceniają sami audytorzy? Jakie skutki dla rynku przyniosło wprowadzenie obowiązkowego audytu i nowych zasad dofinansowania? I wreszcie – co czeka branżę, jeśli obecna sytuacja nie ulegnie poprawie?

Po zmianach w programie Czyste Powietrze

Przedstawiciele firm audytorskich przyznają, że początek roku przyniósł wyraźne ożywienie w branży. Po uruchomieniu nowej odsłony programu Czyste Powietrze wielu audytorów odnotowało wzrost liczby zleceń. Jednak – jak podkreślają niektórzy eksperci – trudno jednoznacznie ocenić, czy wynikał on z faktycznej atrakcyjności nowych zasad, czy raczej z przymusu działania w zmienionych realiach.

“Ocena wpływu obowiązkowego audytu energetycznego na naszą pracę nie jest jednoznaczna. Rzeczywiście, w momencie uruchomienia nowej odsłony programu Czyste Powietrze dało się zauważyć wyraźny wzrost zainteresowania audytami – swoisty boom, który utrzymywał się do końca czerwca. Trudno jednak jednoznacznie stwierdzić, czy wynikał on z atrakcyjności samego programu, czy raczej z faktu, że wielu beneficjentów miało już za sobą modernizacje, lecz nie zdążyło złożyć wniosków przed zawieszeniem programu i zostało niejako zmuszonych do działania w nowych, mniej korzystnych warunkach” – komentuje Damian Mszyca z firmy JK-Projekt.

Co jest źródłem problemu?

Jednym z elementów, które budzą szczególne emocje, jest uzależnienie poziomu dofinansowania od wyniku audytu oraz dochodu beneficjenta. Choć w zamyśle miało to zwiększyć sprawiedliwość systemu, w praktyce spowodowało problemy natury organizacyjnej i finansowej. Audytorzy coraz częściej spotykają się z odmową zapłaty, gdy rezultaty audytu nie są zgodne z oczekiwaniami klientów.

“Nie bez znaczenia jest też decyzja o uzależnieniu progu dochodowego od wyników audytu czy wysokości dofinansowania audytu od progu dochodowego beneficjenta. W praktyce powoduje to, że beneficjenci często odmawiają zapłaty za wykonaną pracę, jeśli po przeprowadzeniu audytu, wyniki nie pozwalają im uzyskać pełnego dofinansowania. To bardzo demotywujące – dokument jest wartościowy sam w sobie, ale klienci chcą płacić tylko wtedy, gdy wynik jest dla nich korzystny” – tłumaczy Aleksandra Dąbrowska-Ryż z firmy Energetyczny Projekt.

Presja na “odpowiedni” wynik audytu energetycznego

Audytorzy alarmują, że wprowadzenie nowych zasad rozliczeń tworzy niezdrową presję na dostosowywanie wyników audytu do oczekiwań klienta. Sytuacje, w których beneficjent próbuje wymusić zmianę w raporcie lub odmawia zapłaty, jeśli wynik jest niekorzystny, stają się coraz częstsze. Jakie są konsekwencje takich działań?

“Dodatkowo uzależnianie poziomu dofinansowania od wyniku audytu wywiera ogromną presję na audytorów, bo w przypadku opinii niezgodnej z oczekiwaniami klienta, można spotkać się z próbami wymuszenia zmian albo właśnie z odmową zapłaty. Takie zmiany zdecydowanie nie sprzyjają stabilności branży, a wręcz powodują odejście specjalistów, którzy nie chcą brać na siebie nadmiernej odpowiedzialności przy jednoczesnym braku gwarancji zapłaty za rzetelnie wykonaną pracę” – wyjaśnia Aleksandra Dąbrowska-Ryż z firmy Energetyczny Projekt.

• Zobacz również: Przesada czy konieczność? Obowiązkowa wizja lokalna w programie Czyste Powietrze

Specjaliści zmieniają branżę – co dalej z rynkiem audytorów?

Przyszłość rynku audytorskiego w dużej mierze zależy od decyzji instytucji wdrażających programy wsparcia. Jeśli nie zostanie wznowione przyjmowanie wniosków o premię termomodernizacyjną, a atrakcyjność programu Czyste Powietrze nie wzrośnie, branża może czekać kolejny kryzys.

“Jeżeli sytuacja się nie zmieni – czyli nie wzrośnie atrakcyjność programu Czyste Powietrze oraz nie zostanie wznowione przyjmowanie wniosków o premię termomodernizacyjną – prognozy są niestety bardzo niekorzystne. W praktyce oznacza to, że rynek audytorski pozostaje niezwykle podatny na wszelkie zawirowania związane ze zmianami czy zawieszeniami programów dofinansowań” – wyjaśnia Damian Mszyca z firmy JK-Projekt.

Niepewność i brak stabilnych zasad przekładają się na nastroje w branży. Coraz więcej specjalistów rozważa zmianę zawodu, co może mieć poważne skutki dla realizacji celów transformacji energetycznej w Polsce. Bez wystarczającej liczby wykwalifikowanych audytorów, tempo modernizacji budynków może znacząco spowolnić.

“Brak stabilności przekłada się bezpośrednio na spadek zainteresowania zawodem audytora energetycznego. Jeśli w najbliższym czasie nie zostaną wprowadzone rozwiązania zapewniające ciągłość i przewidywalność rynku, trudno będzie utrzymać odpowiednią liczbę specjalistów w branży – a to z kolei negatywnie odbije się na tempie transformacji energetycznej w Polsce” – zaznacza Damian Mszyca z firmy JK-Projekt.

Branża audytorska znalazła się dziś w punkcie zwrotnym. Z jednej strony widać wysiłki na rzecz porządkowania rynku, z drugiej – narastające problemy związane z presją, niestabilnością i odpływem specjalistów. Bez wprowadzenia systemowych rozwiązań zapewniających stabilność i przewidywalność, trudno będzie utrzymać wysoki poziom jakości audytów i odpowiednie tempo transformacji energetycznej.

Opracowanie własne.