Ochrona prawna ptaków i nietoperzy podczas termomodernizacji budynków

Aby proces termomodernizacji był udany nie może być przypadkowy i samowolny. Wymaga logistyki w działaniu i przestrzegania przepisów prawa polskiego. Przez wiele lat sprawa dotycząca ochrony ptaków i nietoperzy w procesie wypracowywania energooszczędności obiektów kubaturowych była traktowana jako sprawa drugoplanowa. Nierzadko nawet pomijana. Nie warto jednak tego robić, skoro te zwierzęta chronią trzy ustawy, jedno rozporządzenie, prawo budowlane i kodeks karny. 

Zdjęcie autora: Wojciech Słomka
Zdjęcie autora: Wojciech Słomka

Wojciech Słomka

Redaktor TERMOMODERNIZACJA.PL

Podziel się

Budynki zamieszkałe nie tylko przez ludzi

Budownictwo kubaturowe stwarza dobre warunki do zasiedlania przez różne gatunki zwierząt. Można je spotkać na strychach, w piwnicach, pod dachem, we wnękach balkonowych, a nawet w szczelinach pomiędzy ociepleniem, a ścianą budynku. W zdecydowanej większości są to organizmy chronione przepisami prawa polskiego. Treść Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r.  w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (z późń. zm.) jasno określa czynności zakazane względem takich organizmów. Zabrania się niszczenia gniazd i siedlisk będących obszarem rozrodu, wychowu młodych lub odpoczynku, uniemożliwiania dostępu do schronień, umyślnego płoszenia i niepokojenia oraz niszczenia jaj, form rozwojowych, okaleczania i zabijania. Zgodnie z literą prawa planując termomodernizację obiektu, należy nawet zwrócić uwagę na gołębie miejskie, te same, które nie cieszą się zbyt dużą sympatią wśród mieszkańców miast. Warto również zwrócić uwagę na sytuację, czy mamy do czynienia z ptakami lub nietoperzami zamieszkującymi budynki sezonowo, czy całorocznie. O ile sprawa dotycząca identyfikacji ptaków jest łatwa ze względu na ich aktywne latanie, o tyle z nietoperzami jest trudniej, w szczególności z tymi gatunkami, które zimują w budynkach. Określenie sezonowości tych zwierząt jest ważne, ze względu na dostosowanie czasu procesu termomodernizacji do ich obecności. I nie dotyczy to tylko obłożenia ścian styropianem. W czasie prac budowlanych likwidowane są różnego rodzaju pęknięcia i szczeliny mogące stanowić miejsce życia dla wielu gatunków zwierząt. Ponadto modernizacja związana bywa z zakładaniem kratek na wentylację, zakładaniem siatek na rusztowania, z wzmożonym hałasem oraz dostępnością do materiałów budowlanych, niebezpiecznych dla zwierząt. Obowiązek dbania o przestrzeganie i wypełnienie przepisów prawa leży po stronie inwestora realizującego przedsięwzięcie. Jeśli jednak dojdzie do naruszenia zakazów w odniesieniu do gatunków chronionych a inwestor nie posiada stosownego zezwolenia, zaistnieje podstawa do skierowania sprawy do organów ścigania. W tym przypadku mają zastosowanie przepisy karne określone w rozdziale 11 Ustawy o Ochronie Przyrody. Równocześnie nadzór budowlany może wstrzymać prace wykonawcze. 

Termomodernizacja służąca ochronie przyrody. Jak to zrobić?

Chcąc realizować prace związane z ocieplaniem budynków warto uwzględniać wszelkie ustalenia prawne związane z konieczną ochrona ptaków i nietoperzy. W przeciwnym razie sytuacja może zakończyć się nie tylko wstrzymaniem inwestycji, ale nałożeniem grzywny, a nawet zastosowaniem kary aresztu. Oto kilka punktów w jaki sposób zrealizować termomodernizację obiektu kubaturowego i nie zaszkodzić przyrodzie:

  1. Przed rozpoczęciem prac oglądu budynku powinien dokonać ornitolog (specjalista od ptaków) i/lub chiropterolog (specjalista od nietoperzy). Na podstawie zebranych danych, specjalista określi harmonogram prac oraz prace możliwe do zrealizowania. Powinien również opracować plan działań zabezpieczających;
  2. Należy dokładnie obejrzeć każdą szczelinę, pęknięcie, otwór w ścianie, otwarte kanały wentylacyjne oraz wszystkie pomieszczenia, do których możliwe jest przenikanie zwierząt z zewnątrz;
  3. Nie można zapominać o prowadzeniu inwentaryzacji wieczorem i nocą, kiedy to dopiero w tych okresach doby można zdiagnozować nietoperze oraz ptaki nocne, jak np. sowy;
  4. W przypadku jakichkolwiek niepewności warto skontaktować się z najbliższym biurem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, bo istnieje realna szansa na konieczności uzyskania zezwolenia na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do stwierdzonych gatunków chronionych ptaków lub nietoperzy (dotycząca między innymi niszczenia gniazd i siedlisk). Jeśli prace odbywają się w pobliżu gniazd ptaków i kolonii nietoperzy (nawet gdy nie wiąże się to z ich niszczeniem), obecność ludzi przy gniazdach skutkuje płoszeniem i niepokojeniem zwierząt, w szczególności w okresie lęgowym. Wtedy również wymagane jest posiadanie zezwolenia;
  5. Należy być czujnym i ostrożnym. Zdarzają się sytuacje, kiedy w trakcie prac budowlanych jakiś gatunek, np. ptaka przystąpi do rozrodu w remontowanym obiekcie. W takiej sytuacji należy podjąć działania zapobiegawcze w tym konieczna jest konsultacja z ornitologiem i niewykluczone, że z RDOŚ. 

Zobacz również