Zaległości i drastyczny spadek wniosków w programie Czyste Powietrze – czy można to nazwać zapaścią?

• Gwałtowny spadek liczby wniosków: W II kwartale 2025 r. złożono tylko 11,2 tys. wniosków w programie Czyste Powietrze – to aż siedmiokrotnie mniej niż rok wcześniej. Polski Alarm Smogowy określa ten stan jako zapaść, wskazując, że obecny wynik odpowiada liczbie wniosków składanych wcześniej w ciągu zaledwie dwóch tygodni.
• Zaległości i utrata zaufania: Oprócz niskiego zainteresowania programem, PAS alarmuje o problemach z wypłatami i rosnącym rozczarowaniu obywateli oraz firm. Organizacja apeluje o uproszczenie procedur, przyspieszenie obsługi i odbudowę zaufania do systemu dotacyjnego.
• Postulat bonu na audyt energetyczny: PAS proponuje uniwersalny bon na audyt jako wsparcie niezależne od udziału w programie. Zdaniem organizacji brak takiego rozwiązania zniechęca ludzi do inwestycji, gdyż wykonanie audytu nie gwarantuje dostępu do dofinansowania, mimo poniesionych kosztów.

W drugim kwartale złożono aż siedem razy mniej wniosków niż rok wcześniej. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej twierdzi, że to naturalny efekt zmian w programie. Wskazuje także, że obecna sytuacja ma charakter tymczasowy i wynika z wprowadzenia koniecznych reform. Polski Alarm Smogowy przyjrzał się liczbie wniosków po wznowieniu programu. Przeanalizował dane z pierwszych trzech miesięcy działania nowej edycji. Wcześniej program był wstrzymany na okres czterech miesięcy. Organizacja przekazała, że od 31 marca do 30 czerwca br. złożono 11,2 tys. wniosków. Dla porównania w analogicznym okresie 2024 r. było to 78,3 tys. wniosków, a w 2023 roku - 54,1 tys.

“To, co się dzieje z programem Czyste Powietrze trudno nazwać inaczej niż zapaścią (...) Od swojego restartu Program w ciągu kwartału osiągnął taką samą liczbę wniosków, jaką przed zawieszeniem składano w ciągu dwóch tygodni” – skomentował te liczby rzecznik PAS Piotr Siergiej.

Nie tylko mniej wniosków, ale również zaległości w wypłatach w programie Czyste Powietrze

Polski Alarm Smogowy twierdzi, że nie uda się pobić rekordu z 2024 roku. Wszyscy tak naprawdę mamy poważne podstawy, żeby tak sądzić. W tamtym roku to złożono ponad 270 tys. wniosków w programie. Organizacja zauważa, że po ostatnich zmianach jego popularność wyraźnie spadła. Jej zdaniem bez reform oraz nowego modelu zarządzania nie ma szans na masową termomodernizację domów. Utrudni to także wymianę przestarzałych pieców w całym kraju. 

“Mamy problem nie tylko ze spadkiem zainteresowania Czystym Powietrzem, ale również z zaległymi płatnościami dla firm i obywateli, którzy płacą cenę za błędy w zarządzaniu PCZP. Podważono również zaufanie społeczne do tego niezmiernie ważnego programu. Obawiam się, że bez zasadniczej zmiany podejścia do problemów, z jakimi boryka się Czyste Powietrze, rok 2025 będziemy wspominać jako ten, w którym Program w zasadzie został zatrzymany” – dodał lider PAS Andrzej Guła.

Zdaniem Polskiego Alarmu Smogowego program należy pilnie uprościć i ograniczyć jego biurokrację. Potrzebne jest też szybsze rozpatrywanie spraw beneficjentów. Organizacja podkreśla, że trzeba odbudować zaufanie ludzi i firm do programu. Andrzej Guła podkreśla, że nie może dochodzić do sytuacji, w której uczciwi obywatele i przedsiębiorcy ponoszą koszty urzędniczej opieszałości. Według niego działania NFOŚiGW były nierozważne i doprowadziły do utraty społecznego zaufania. Ucierpiała również reputacja setek tysięcy uczciwych osób starających się o dofinansowanie.

• Zobacz również: Budynki o niskim standardzie nie będą dopuszczone do sprzedaży? Polsce to nie grozi

Bon na audyt energetyczny rozwiąże problem?

Polski Alarm Smogowy proponuje także wprowadzenie bonu na audyt energetyczny. Co ciekawe – postulat bonu na audyt energetyczny był podnoszony jeszcze w 2022 roku. Nie widać jednak woli po stronie decydentów – zarówno ówczesnych, jak i obecnie sprawujących władzę. Miałby on przysługiwać każdemu właścicielowi domu, niezależnie od udziału w programie Czyste Powietrze. Rzecznik PAS Piotr Siergiej tłumaczy, że to ważna zmiana. Z relacji gmin wynika, że część osób rezygnuje z udziału w programie. Powodem jest brak gwarancji dostępu do dofinansowania mimo wcześniejszego wykonania audytu i poniesionych kosztów. 

Źródło: PAP.