Zmiany w programie Czyste Powietrze – wszystko, co musisz wiedzieć!

• Największy program dotacyjny w Polsce został zatrzymany. Powrót Czystego Powietrza zapowiedziano na koniec marca 2025 roku.
• Do tego czasu wiele się zmieni w funkcjonowaniu programu. NFOŚiGW chce skończyć z nadużyciami, których dopuszczają się niektórzy beneficjenci i firmy.
• O wszystkich innych zmianach, a raczej o propozycjach zmian, przeczytasz w tym materiale.

Program Czyste Powietrze jest wciąż realizowany, ale NFOŚiGW wskazuje na konieczność jego reformy. Celem zmian jest ograniczenie nadużyć ze strony firm wykonawczych i zapewnienie realnych oszczędności dla gospodarstw domowych. Z tego powodu 28 listopada 2024 roku wstrzymano przyjmowanie nowych wniosków. Obsługa wcześniej złożonych wniosków oraz wypłata dotacji przebiegają zgodnie z planem, choć istnieją w tej kwestii pewne opóźnienia, które do końca marca przyszłego roku powinny być nadrobione. Fundusz więc pracuje nad poprawą programu, aby zwiększyć jego skuteczność i przejrzystość. 

“Nabór wniosków w programie prowadzony jest wyłącznie w ramach limitów środków zagwarantowanych w budżecie programu, co oznacza, że dla przyjętych wniosków, które zostaną pozytywnie ocenione i zawartych już umów, które czekają na wypłatę środków, wszystkie wypłaty zostaną zrealizowane” – przekazał NFOŚiGW.

Osoby, które zrealizowały inwestycje, ale jeszcze nie złożyły wniosku, będą miały możliwość złożenia go na nowych zasadach programu Czyste Powietrze po ogłoszeniu naboru, który planowany jest na 2025 rok.

Operatorzy w programie Czyste Powietrze

Ogólnopolski system operatorów w programie Czyste Powietrze zostanie uruchomiony w 2025 roku, w ramach reformy programu. W systemie tym zaangażowane będą gminy, a jego celem będzie wsparcie najuboższych gospodarstw domowych oraz ochrona przed naciągaczami i nieuczciwymi praktykami wykonawców. Obecnie prowadzone są pilotaże w dwóch województwach – małopolskim i świętokrzyskim, które obejmują gminy w tych regionach.

Pomoc dla powodzian

Dla powodzian przygotowano specjalny program dotacji na termomodernizację domów w województwach dotkniętych powodzią: dolnośląskim, lubuskim, opolskim i śląskim. Na ten cel zabezpieczono 300 mln zł. Fundusz pracuje nad uproszczeniem procedury, aby nabór wniosków mógł rozpocząć się w połowie grudnia. Więcej szczegółów na temat programu można znaleźć w materiale: Czyste Powietrze dla powodzian. Dotacja ruszy w grudniu

Zmiany w programie Czyste Powietrze – propozycje

Usprawnienie obsługi beneficjentów przez WFOŚiGW będzie naturalnym efektem nowych zasad programu, który ma stać się prostszy i bardziej przyjazny dla wnioskodawców. Planowane są także usprawnienia i automatyzacja procesów już na etapie wdrożeniowym. Ponadto zaplanowano naprawdę sporo nowości co do samego kształtu dotacji. Kluczowe zmiany w ramach „remontu” programu „Czyste Powietrze” obejmują:

• Wypłatę zaliczki na konto beneficjenta, a nie wykonawcy.
• Limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów, co kończy praktykę nadmiernych wydatków, jak np. drzwi za 20-40 tys. zł.
• Dotacje dla najuboższych, z dodatkowymi warunkami dostępu do najwyższego poziomu dofinansowania. Beneficjent będzie musiał udowodnić własność lub współwłasność nieruchomości przez określony czas przed złożeniem wniosku.
• Koniec z wymianą dwóch okien – inwestycje będą musiały osiągnąć określony standard energetyczny.
• Zwiększenie liczby kontroli na miejscu – fundusz również zamierza dokładniej monitorować firmy, które łamią przepisy.

Reforma ma sprawić, że Czyste Powietrze będzie bardziej efektywne i przejrzyste, a nowe zasady będą bardziej sprawiedliwe i zdrowe.

Zasady dla pomp ciepła – bez zmian

Do końca bieżącego roku obowiązuje okres przejściowy na liście zielonych urządzeń i materiałów (ZUM) dotyczący pomp ciepła. Aktualnie urządzenia wpisane są na listę ZUM na podstawie europejskich znaków jakości (HP Keymark, EHPA Q, Eurovent). Czy prawdą jest, że okres przejściowy zostanie wydłużony na kolejny rok? NFOŚiGW odpowiada, że nie. Okres przejściowy dotyczący pomp ciepła na liście ZUM nie zostanie wydłużony. NFOŚiGW także nie planuje przedłużenia honorowania certyfikatów na liście po 31 grudniu 2024 roku. Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami, od 2025 roku obecność na liście ZUM będzie możliwa tylko po dostarczeniu pełnych badań, które spełniają wymogi programu Czyste Powietrze.

Obowiązek przedstawienia kompletnych badań ma na celu pełną weryfikację zgodności parametrów urządzeń przez IOŚ-PIB. Taki układ zapewnia równe traktowanie wszystkich producentów oferujących swoje urządzenia w programie. NFOŚiGW zdecydowało się na jednoznaczny sposób potwierdzania parametrów technicznych, aby w przyszłości móc rozwijać wymagania dotyczące wpisu na listę ZUM, w tym wprowadzenie polskiego znaku jakości.

• Zobacz również: Czyste Powietrze – wiemy, kiedy program powróci! Dowiedz się już teraz

Kontrole i kary w programie Czyste Powietrze

Kontrole w programie Czyste Powietrze mogą być przeprowadzane przez NFOŚiGW oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, samodzielnie lub za pośrednictwem podmiotów zewnętrznych. Kontroli podlega sposób wykorzystania dotacji, miejsce realizacji inwestycji oraz zgodność z umową. Kontrole mogą odbywać się od momentu złożenia wniosku, w trakcie realizacji projektu oraz przez 5 lat po zakończeniu przedsięwzięcia.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, np. niezgodnej realizacji projektu, możliwe jest wypowiedzenie umowy i zwrot dotacji wraz z odsetkami. Inne nieprawidłowości mogą prowadzić do zmniejszenia dotacji.

Konsultacje społeczne

W kwestii konsultacji społecznych programu Czyste Powietrze, przez kilka miesięcy prowadzono analizy oraz spotkania z przedstawicielami organizacji pozarządowych, samorządów, administracji i banków. Spotkania dotyczyły m.in. kryteriów dostępu do programu, roli banków, efektywności energetycznej oraz wyboru wykonawców. Planowany jest również drugi etap konsultacji. Mają się one odbyć jeszcze w tym roku i polegać na udostępnieniu publiczności treści nowego programu, umożliwiając zgłaszanie uwag. Szczegóły będziemy podawać na bieżąco na portalu Termomodernizacja.pl

Źródło: czystepowietrze.gov.pl